تاريخ سامراء : نگارش ذبيح اللّه محلاتى ( 1310 ق 1364 خ ) 3 مجلد ج 1 چ نجف 1366 ق و تهران 1347 خ ، ج 2 چ نجف 1368 ق ، ج 3 چ تهران 1328 خ . يكى از مراجع كار من در پانوشتها بوده است . تجارب الامم : از مشكويه رازى ( 320 - 421 ق ) . متن عربى در شش مجلّد در كتابخانهء اياصوفيه در استانبول مىباشد . بخشهايى از آن در سدهء 19 م . در اروپا چاپ شده بود . سپس خاورشناس آمدروز ( 1854 - 1917 ) دو جلد پنجم و ششم آن را به عنوان جلد اول و دوم دنبالهء تاريخ طبرى ، در سال ( 1914 - 1915 م ) در قاهره ، با انداختن 56 صفحه از آغاز جلد پنجم ، آنها را چاپ و پخش كرد . آنگاه آمدروز ، دنباله‌اى را كه روذراورى ، ظهير الدين بوشجاع محمد پسر حسين ( 437 - 488 ق ) بر تجارب الامم مشكويه نگاشته بود ، به عنوان جلد سوم دنبالهء طبرى ، و بخش هشتم تاريخ هلال صابى ( 359 - 448 ) تاليف بو الحسن پسر محسن پسر ابراهيم را به ، عنوان جلد چهارم دنبالهء طبرى ، با همكارى مرگليوث ( 1858 - 1940 م ) و فرج الله زكى كرد ، در قاهره به سال 1916 م . آغاز به چاپ كرد ، و چون در نيمهء كار ، آمدروز درگذشت ، مرگليوث چاپ آن را به پايان رسانيد . اين دو جلد تجارب 6 و 5 به دست اين ناچيز منزوى به فارسى درآمد و كتابفروشى طوس به سال 1376 خ . آن را در 632 + 622 ص . چاپ كرد . دنبالهء روذراورى را نيز آقاى على مشتاق عسكرى محلاتى به فارسى ترجمه كرد . و طوس چاپ و پخش كرد . مؤسسهء سروش نيز جلد اول و دوم متن عربى تجارب مشكويه را با تصحيح دكتر ابو القاسم امامى ، به سال 1366 خ تحقيق و چاپ و پخش كرد . سپس آقاى دكتر امامى جلد اول كتاب را كه خود محققانه چاپ كرده بود ، به فارسى گردانيد ، و به سال 1369 خ . چاپ كرد . صفحه شمار نسخهء خطى ( شش جلدى اياصوفيه ) را كه در ميان سطرهاى چاپ آمدروز ، و همچنين چاپ دكتر امامى آمده است ، را ، من نيز در ميان سطر و كرانهء صفحه‌ها نهاده‌ام . من در ترجمهء معجم البلدان هر گاه خواستم به نسخهء اياصوفيه حوالت دهم ، با افزودن ( خ . . . ) - نسخهء خطى اياصوفيه ، نشان داده‌ام ، تا جستجوگر بتواند از چاپهاى عربى و فارسى هر دو سود برد . تحبير ؛ يا صاحب تحبير : ياقوت گاهى از يكى از اين دو عنوان ، يا از بوسعد نقل مىكند و سمعانى را مىخواهد . ن . ك سمعانى . تعريف بالمورّخين : از عباس عزاوى ، وكيل دادگسترى بغداد چ . بغداد 1938 م ، در 298 ص . من در پانوشتها و اين پيش گفتار از آن سود برده‌ام . تقويم بوالفدا - آيتى : تقويم البلدان از بوالفدا - آيتى . متن عربى آن نگارش بو الفداء ايوبى عماد الدين ( 672 - 732 ق ) پسر اسماعيل پسر على پسر محمود پسر محمد پسر شاهنشاه پسر ايوب پسر شادى است . شاهنشاه برادر صلاح الدين ايوبى از كردان گنوسيست عرب‌گرا بود ، كه در كشاكش با سلجوقيان ايران‌گرا ، شكست خورده به خليفهء عرب پناه جسته ، و به سود ايشان حكومت فاطمى ايرانگراى مصر را واژگون و تسليم بغداد كرد ، او شهرهاى مصر و سوريه را به خويشاوندان قبيلهء خود سپرد و از جمله « حماه » در نسل بعد به بوالفداى ايوبى رسيد . او نيز از نيروى فرمانروايى خويش سود برده ، اين كتاب جغرافياى جهان را ، هر چند كمتر و كوچكتر از ياقوت ولى پرتر و جامع‌تر به صورت جدولبندى به سال 721 ق . به زبان تازى فراهم كرد ، و در آن از جغرافياى « ابن سعيد » و كتابهاى « اطوال » و « زيج » و « رسم » و « قياس » و « قانون » نقل مىكند . . اين كتاب به وسيلهء رنودسلان خاورشناس در پاريس 1840 در 539 + 58 ، و سپس از روى دو نسخهء لندن و درسدن ، بكوشش آقاى شير . C Schier 1846 م چاپ شد . آقاى عبد الحمد آيتى ( 1305 خ - ) اين كتاب را از روى چاپ رنو به فارسى گردانيده ، به سال 1349